ندا اظهری، مترجم: صنعت پتروشیمی دنیا با توجه به گستره كاربردهایی كه در عرصه های مختلف دارد، رشد جمعیت، رشد تقاضا برای محصولات پلاستیكی، فراوانی مواد خام و...، به ویژه در سال های اخیر با رشد چشمگیری روبه رو بوده است. رشد بازار جهانی پتروشیمی در سال 2021 به 599.05 میلیارد دلار رسید و انتظار می رود این رشد تا پایان سال 2022 به رقمی حدود 629.73 میلیارد دلار افزایش یابد كه رشد 5.1 درصدی را نشان می دهد. كارشناسان رشد حدود 6 درصدی را تا سال 2026 برای این صنعت انتظار دارند به طوری كه این رقم در چهارسال گذشته به حدود 872.14 میلیارد دلار خواهد رسید. در این میان، چین با توجه به توسعه علمی و فناورانه كه در سال های اخیر دنبال كرده، 40 درصد از این تقاضای جهانی را در اختیار دارد كه باعث شده بتواند رشد خوبی در این زمینه داشته باشد. تولید مواد شیمیایی در چین هنوز هم از نظر جغرافیایی پراكنده است و تنها بیش از 650 گروه بزرگ در كشور در صنعت پتروشیمی پراكنده اند.

شركت Sinopec به عنوان بزرگ ترین تولیدكننده نفت و پتروشیمی و دومین تولیدكننده گاز و نفت در چین و بزرگ ترین كارخانه پالایشی در این كشور و دومین كارخانه بزرگ مواد شیمیایی در چین در سال 2022 چیزی بالغ بر 31.10 میلیارد دلار در حوزه پتروشیمی سرمایه گذاری كرده كه در مقایسه با سال گذشته 18 درصد افزایش داشته است. این شركت بزرگ چینی در سال 2022، حدود 281.2 میلیون بشكه نفت خام و 567/12 میلیارد فوت مكعب تولید كرد كه نسبت به سال 2021 رشد داشته است. پیش بینی ها حاكی است كه ظرفیت پالایش پتروشیمی چین در سال 2022 به 25.6 میلیون تن افزایش خواهد یافت. چین در نظر دارد سال 2025 ظرفیت پالایش اولیه خود را به یك میلیارد تن در سال یا 20 میلیون بشكه در روز محدود كند و درعین حال نرخ بهره برداری از تاسیسات پالایشی خود را به بیش از 80 درصد افزایش دهد. به گزارش petro-online، انتظار می رود چین با توجه به بالا بردن ظرفیت تولید پتروشیمی، تا سال 2030 حدود 28 درصد ظرفیت جهانی این صنعت را از آن خود كند، به طوری كه از ظرفیت سالانه 2.129 میلیون تن در سال 2019 به 3.029 میلیون تن در سال 2030 برسد كه رشد كلی 42 درصد را پشت سر خواهد گذاشت. چین در این بازه زمانی با بیشترین تعداد پروژه های جدید و بزرگ ترین افزایش ظرفیت مطلق ناشی از رشد اقتصادی بر بازار جهانی پتروشیمی روبه رو خواهد شد. پیش بینی می شود این كشور 51 درصد از ظرفیت مازاد در آسیا را در طول دوره چشم انداز خود كسب كند. تولیدكنندگان جهانی نفت با توجه به تغییرات لرزه در تقاضای سوخت، درحال انتقال بازدهی خود از بنزین و گازوئیل به محصولاتی با رشد بالاتر مانند پتروشیمی هستند. تا آخر این دهه، بیشترین رشد تقاضای نفت از بخش پتروشیمی در منطقه خاورمیانه و چین به عنوان مراكز كلیدی تولیدی عمل می كنند. از آنجا كه هم آسیا و هم خاورمیانه به مراكز مهم پتروشیمی تبدیل شده اند، تولیدات پتروشیمی آسیا در سال های آینده با تولید خاورمیانه رقابت خواهد كرد. رشد چین در حوزه پتروشیمی طی دو دهه گذشته در قالب سرمایه گذاری سریع و رقابت قدرتمند تعریف شده است. فناوری تولید از آنجا كه این كشور گام های بلندی را در زمینه ساخت تاسیسات عظیم برداشته، به طور فزاینده ای در دسترس قرار گرفته است. این صنعت با دسترسی به مواد خام و تامین مالی آسان به سمت مواد شیمیایی تخصصی پیش رفته، فرآیند تقاضا و خروجی صنعتی پیچیده این كشور را منعكس كرده است. با وجود این، فعالان چینی درحال انطباق با محدودیت های جدید با اقدام دولت برای كاهش اعتبار در حوزه اقتصاد هستند. این ممكن است مانعی برای صنعت پتروشیمی با سرمایه بالا باشد. تنظیمات زیست محیطی در سراسر كشور درحال افزایش است كه بر هزینه های عملیاتی می افزاید. از سویی تولیدات شیمیایی در چین به لحاظ جغرافیایی پراكندگی بالایی دارند. به گزارش ihsmarkit، چین مسیر پالایشگاه و پتروشیمی را دنبال می كند كه درآمدی قابل مقایسه با سودآورترین نقاط پالایشی در جهان دارد. بیشترین تمركز مناطق یكپارچه پالایشگاهی- شیمیایی در آسیاست كه در این میان چین بالاترین تعداد آنها را در اختیار دارد. این كشور آسیایی همچنین در ایجاد مجتمع های بزرگ پالایشی- پتروشیمی نسل بعدی با بازده مواد شیمیایی تا 40 درصد، با چند سرمایه گذاری جدید و مداوم در مكان های مختلف در طول این دهه، پیشرو بوده است. فعالان بخش خصوصی در چین بیشتر از چشم انداز رشد پتروشیمی، به واسطه مشوق ها به جلو حركت می كنند. پروژه های بزرگ برنامه ریزی شده كمك بزرگی به حذف واردات پتروشیمی در چین كرده اما همین امر مازاد محصولات سوخت تصفیه شده را تشدید كرده است. منطقه خاورمیانه از چندسال گذشته سرمایه گذاری های قابل توجهی را در افزایش ظرفیت پردازش نفت خام در برنامه خود داشته است. این سرمایه گذاری ها از اوایل دهه 2020 نیز تداوم دارد. هدف گذاری این منطقه از این سرمایه گذاری ها، ادغام پالایشگاه و پتروشیمی به منظور تولید فرآورده هایی با ارزش افزوده بیشتر از منابع خام است. طبق برآوردهای صورت گرفته، چیزی بالغ بر 90 تا 95 میلیارد دلار برای سرمایه گذاری روی تاسیسات پتروشیمی است. پتروشیمی چین در سال جاری بیشترین آسیب را در بازار نفت متحمل شده است. محدودیت های كرونایی در تولیدات و سفارش های این كشور آسیایی در ماه های آوریل و می با توجه به جنگ روسیه و اوكراین جریان سوخت را معكوس كرده و هزینه های بنزین سنگین را افزایش داده است. تولیدكنندگان معمولا در ساخت طیف گسترده ای از وسایل، از قطعات داخلی خودرو گرفته تا بسته بندی ها و كابل ها از صنعت پتروشیمی بهره مند می شوند. سود حاصل از تبدیل بنزین سنگین به اتیلن كه به عنوان صنعت پتروشیمی كه پایه بسیاری از محصولات پلاستیكی به شمار می رود، از 450 دلار در اوایل آوریل به 133 دلار در هر تن كاهش یافته است.

40 درصد تقاضای پتروشیمی دنیا در دست چینی ها
به گزارش economictimes، چین حدود 40 درصد از بازار تقاضای جهانی پتروشیمی را در اختیار دارد؛ از این رو سرنوشت بسیاری از كارخانه های تولیدی كه با پتروشیمی رابطه نزدیكی دارند، به شدت تحت تاثیر صنعت پتروشیمی در چین است. با كمتر شدن قرنطینه ها نشانه هایی وجود دارد كه در بحبوحه افزایش قیمت ها و بازگشت تدریجی اقتصادی، اعتماد مصرف كننده چینی بهبود بیشتری خواهد داشت. به نظر می رسد در این میان، بیشترین حجم تقاضا برای پلاستیك های مقاوم برای كالاهای سفید خانگی و برنامه های كاربردی خودرو است. فشارهای تورمی در چین باعث شده مشتریان نسبت به هزینه روی اقلام بزرگ تر با قیمت بالاتر با احتیاط بیشتری عمل كنند. پالایشگاه های پتروشیمی چین طی هفته های گذشته از نظر عملكردی افزایش داشته اند اما با وجود این هنوز هم با 85 درصد ظرفیت اصلی خود كار می كنند؛ این درحالی است كه این پالایشگاه ها قابلیت كاركرد با صددرصد را دارند. هزینه های خانگی پتروشیمی در چین نیز درحال افزایش است، به طوری كه در اوایل نیمه دوم سال جاری با 4.5 درصد افزایش در مقایسه با 1.5 درصد كاهش در سه ماهه آخر سال روبه رو شده است.

رشد باكیفیت صنعت پتروشیمی چین
به گزارش شورای ایالتی چین، این كشور متعهد شده است در چهاردهمین برنامه پنج ساله بین سال های 2021 تا 2025، صنایع شیمی و پتروشیمی خود را توسعه دهد. هدف از این برنامه پنج ساله، توسعه زنجیره صنعت پتروشیمی است، به طوری كه ظرفیت استفاده از محصولات شیمیایی در این كشور تا سال 2025 تا 80 درصد افزایش یابد. دولت چین برای دستیابی به این هدف ارزشمند قرار است 30 پالایشگاه تولیدی و 50 پارك شیمیایی هوشمند را راه اندازی كند. این كشور در مسیر گذار به انرژی سبز قرار دارد. وزیر صنعت و فناوری اطلاعات چین به تازگی مجموعه ای از راهبردها را برای توسعه صنعت پتروشیمی اعلام كرده است كه بخشی از تلاش این كشور برای ارتقای پالایش و تولید به منظور كاهش خروجی محصولات نفت پالایش شده و افزایش تولیدات شیمیایی برای گسترش زنجیره صنعت پتروشیمی صورت گرفته است. با محقق شدن این هدف، مسیر برای توسعه قابلیت های نوآوری مستقل نیز در این كشور فراهم می شود. این وزارتخانه همچنین از پالایشگاه خواست فناوری های بهتری را برای كاهش انتشار گازهای گلخانه ای اتخاذ كنند؛ چراكه چین به عنوان دومین اقتصاد بزرگ جهان متعهد شده است كه به بهبود كیفیت هوا و درعین حال انجام تعهدات مربوط به تغییرات آب وهوایی ادامه دهد. تمامی اینها به رشد اقتصادی و اجتماعی چین كمك می كند. به گفته كارشناسان حوزه صنعت، نوآوری و قابلیت های نوآورانه در این صنعت به رشد خود ادامه خواهند داد. تا سال 2025، سرمایه گذاری تحقیق و توسعه شركت های بالاتر از اندازه تعیین شده بیش از 1.5 درصد از درآمد اصلی كسب وكار را تشكیل می دهد. طبق برنامه پنج ساله حفظ انرژی و كاهش انتشار گازهای گلخانه ای كه توسط شورای دولتی منتشر شده، به طور مناسبی كل مصرف انرژی خود را كنترل كرده و آن را تا سال 2025 در مقایسه با سال 2020، به میزان 13.5 درصد به ازای هر واحد تولید ناخالص داخلی كاهش خواهد داد تا با رسیدن به خنثی سازی كربن، پایه و اساس محكمی برای آن ایجاد كند. طبق آمارهای ارائه شده، تولید ناخالص داخلی چین در سال 2020 حدود 14.72 تریلیون دلار گزارش شده كه انتظار می رود این رقم در سال 2022 با رشد پایین 4.3 درصدی در مقایسه با دو سال گذشته كرونایی به 19.91 تریلیون دلار برسد.

نقش دانشگاه ها و پارك ها در رشد پتروشیمی
آخرین گزارش ها حاكی از آن است كه حدود 680 پارك شیمی در چین وجود دارند. از این میان پارك ها در سطوح پارك ملی، سطح استانی و شهرداری فعالیت می كنند. درحالی كه این پارك ها در تمام نقاط این كشور پراكنده اند، تمركز بیشتر این پارك روی مناطق ویژه و استان های چین قرار گرفته است. دو استان «شاندونگ» و «جیانگسو» كه در ناحیه شرقی این كشور واقع شده اند، بیشترین تعداد پارك های شیمی و پتروشیمی را در خود جای داده اند. این پارك ها در فروش سالانه بسیار متغیر هستند، به طوری كه 14 پارك شیمی را می توان با فروش بیش از 12.7 میلیارد یورو جزء پرفروش ترین پارك ها درنظر گرفت. فروش 33 پارك هم بین 6 تا 12 میلیارد یورو گزارش شده اند. حدود 224 پارك نیز در گروه پارك هایی بین 1.5تا 7.5 میلیارد دلار با فروش متوسط قرار می گیرند. اما در این میان پارك هایی هم هستند كه فروش سالانه كمتر از 1/5 میلیارد دلار هم دارند. هدف اصلی از شكل گیری این پارك ها بازسازی و ارتقای استانداردهای فنی در صنعت شیمی و پتروشیمی و بهبود و توسعه اقتصادی منطقه ای با سرمایه گذاری بیشتر روی جذب شركت های داخلی و خارجی است. در سال های نخست راه اندازی این پارك ها، ژاپنی ها و آمریكایی ها اصلی ترین سرمایه گذاران این پارك ها بودند. در این پارك ها و با سرمایه گذاری كشورهای خارجی و شركت های داخلی، پروژه های مختلف در حوزه های شیمی و پتروشیمی آغاز و به سرانجام می رسند. ساخت بیشتر تولیدات تجهیزات مرتبط با شیمی و پتروشیمی در قالب پارك های این حوزه در چین انجام می شود.

تشكیل كمیته پارك ها
به گزارش chemanager-online، پارك های شیمی و پتروشیمی در چین در طرح های پنج ساله چین نقش كلیدی دارند. هدف از اجرای این طرح ها كه بخشی از آن به رونق این پارك ها اختصاص می یابد، تمركز روی تولید مواد شیمیایی و پتروشیمی در پارك های مختص به این حوزه است. یكی از مهم ترین وظایفی را كه دانشگاه های پتروشیمی در چین برعهده دارند، تأمین نیازهای ویژه كشور و تربیت استعدادها در این حوزه براساس ارائه دوره های آموزشی دانشگاهی است. در قالب دانشگاه های پتروشیمی در چین، در كنار تربیت استعدادهای دانشگاهی، دانشجویان با ورود به حوزه های میان رشته ای، روی پتروشیمی و مهندسی به طور همزمان تمركز می كنند. دانشگاه نفت چین به عنوان یكی از مهم ترین دانشگاه های پتروشیمی این كشور یك دانشگاه مهندسی محور است كه تلاش می كند سطوح دانشگاهی را با سطح بالای پژوهشی محور ارائه دهد تا رشته نفت در این حوزه به سطح استانداردهای جهانی برسد. این كشور برای توسعه حوزه های شیمی و پتروشیمی و به دلیل نقش مهم این پارك ها در رونق صنایع پتروشیمی، رشد اقتصاد ملی و منطقه ای، كمیته كار پارك شیمیایی را راه اندازی كرده است كه هدف آن ایجاد هماهنگی، یكپارچه سازی، ارتقای بهره وری و نظارت بر عملكرد پارك هاست. شعار این كمیته این است كه یك پارك شیمیایی و پتروشیمی درسطح جهانی یك روح و یك اكوسیستم اساسی است، نه یك گردهمایی ساده شركت ها. در قالب این كمیته قرار است اولویت هایی چون ایمنی، حفاظت محیط زیست، مواد، لجستیك، خدمات مدیریت و داده مدنظر قرار گیرند. درواقع، چین درنظر دارد با ارائه خدماتی، نقش پارك ها را در این میان افزایش دهد. به عنوان مثال با كاهش نرخ مالیات به كسب وكارهای فعال در زمینه های شیمی و پتروشیمی تلاش می كند علاوه بر حفاظت یكپارچه از محیط زیست، در خدمات مدیریتی نیز موفق عمل كند. اما از آنجایی كه نظارت بر تعداد بالای پارك های شیمیایی و پتروشیمی در چین كار دشواری است، دولت این كشور درصدد كاهش تعداد این پارك هاست و قرار است تعداد آنها به 500 پارك كاهش یابد. بنابراین، پارك هایی كه هم از استانداردها و موفقیت های كمتری برخوردارند در معرض خطر تعطیلی طی سال های آینده قرار گرفته اند. مقایسه بین آلمان و چین نشان می دهد كه چین در برابر 37 پارك شیمیایی و پتروشیمی آلمان، به 300 پارك نیاز دارد و با توجه به حجم بالای این پارك ها، باید تعداد آنها مدیریت شود.