«ساعت 24 - پژوهشکده انرژی دانشگاه شریف تازه ترین بررسی های خود از وضعیت بازارها را منتشر کرد. این گزارش نشان می دهد که روز شنبه قیمت های نفت با بیشترین افزایش در چهار هفته اخیر به کار خود ادامه دادند. قیمت نفت برنت دریای شمال در بازار لندن به 31/86 دلار هر بشکه افزایش یافت.

قیمت نفت وست تگزاس اینترمدیت نیز در بازار کاشینگ هر بشکه 52/82 دلار مورد معامله قرار گرفت و قیمت گاز طبیعی هم در برخی از بازارهای جهان با افزایش روبه رو شد. قیمت یک میلیون واحد حرارتی انگلیسی (بی تی یو) از گاز طبیعی در هنری هاب در آمریکای شمالی به 53/5 دلار رسید که دارای افزایش معناداری در ابتدای ماه های گرم است. گاز طبیعی در بازار رتردام نیز 66/13 دلار و در بازار شرق آسیا 61/12 دلار هر میلیون بی تی یو شد.

عوامل فزاینده قیمت

آغاز رزمایش نظامی چین در نزدیکی مرز تایوان: دولت چین در واکنش به دیدار رییس جمهور تایوان با رییس مجلس نمایندگان ایالات متحده، روز شنبه رزمایش نظامی سه روزه ای را در نزدیکی مرز تایوان آغاز کرد. از سوی دیگر چین کماکان درخواست های وزیر دفاع و رییس ستاد مشترک ارتش ایالات متحده برای تماس را رد می کند. در جدیدترین اقدام نیز، چین در حال برنامه ریزی برای بستن حریم هوایی شمال تایوان از 16 الی 18 آوریل 2023 است. اقدام مذکور پروازهای تایوان را مختل می کند؛ چراکه این ممنوعیت ها بر 60 تا 70 درصد پروازهای بین شمال شرق آسیا و جنوب شرق آسیا و همچنین پروازهای بین تایوان و کره جنوبی، ژاپن، و آمریکای شمالی تاثیر می گذارند. احتمال چرخش امارات متحده عربی به سوی شرق: نشریه فوربس گزارش داد که با توجه به اختلافات ابوظبی و واشنگتن، احتمال آنکه امارات متحده عربی از مدار ایالات متحده خارج شود زیاد است.

تضعیف جایگاه دلار: سامانه پرداخت الکترونیکی فرامرزی میان 10 کشور عضو اتحادیه آ.سه.آن. فعال شد. برگزاری رزمایش هوایی ناتو: ناتو قصد دارد به عنوان بخشی از مقابله خود با روسیه، در بازه زمانی 22 خرداد تا 2 تیرماه 1402، بزرگ ترین رزمایش پدافند هوایی خود را بر فراز لهستان، رومانی، جمهوری چک، آلمان و کشورهای بالتیک برگزار کند.

اظهارات امانوئل ماکرون: رییس جمهور فرانسه طی مصاحبه ای اعلام کرد که اروپا باید وابستگی به ایالات متحده را کم کند. اروپا باید در برابر فشار برای تبدیل شدن به دنباله روی ایالات متحده مقاومت کند. اروپایی ها همین الان نمی توانند بحران اوکراین را حل کنند، پس چطور می توانیم در مورد تایوان بگوییم «مراقب باشید، اگر اشتباهی انجام دهید ما آنجا خواهیم بود؟» اگر تنش ها بین ایالات متحده و چین بیشتر شود، ما زمان و منابع لازم برای تامین مالی استقلال راهبردی خود را نخواهیم داشت و به نوکر تبدیل خواهیم شد. اروپا باید حتی وابستگی خود به فراسرزمینی بودن دلار را کاهش دهد.

ورود ناوشکن ایالات متحده به دریای چین جنوبی: در ادامه اقدامات تحریک آمیز در منطقه، فرماندهی ناوگان هفتم نیروی دریایی ایالات متحده اعلام کرد: ناوشکن موشک انداز «میلیوس» از آب های جزایر مورد مناقشه «اسپراتلی» در دریای چین جنوبی عبور کرد تا «آزادی ناوبری» را تضمین کند.

تداوم توقف صادرات نفت خام اقلیم کردستان عراق: صادرات نفت خام میدان های نفتی استان کرکوک در شمال عراق با خط لوله کرکوک – جیحان هنوز از سر گرفته نشده است. دولت مرکزی و دولت منطقه ای کردستان عراق سه شنبه هفته گذشته (15 فروردین ماه 1402) توافق نامه موقتی را برای ازسرگیری صادرات نفت با خط لوله کرکوک- جیحان امضا کردند و طرفین امیدوار بودند صادرات نفت در همان روز از سر گرفته شود. با این وجود ترکیه به دلیل وجود یک پرونده شکایت دیگر موافقت خود را با صادرات مجدد نفت خام اعلام نکرده است.

حمله راکتی به پایگاه ایالات متحده در سوریه: منابع محلی حاضر در استان دیرالزور سوریه از شنیده شدن صدای چند انفجار مهیب از داخل یکی از پایگاه های نظامی ایالات متحده خبر دادند.

درگیری میان نیروی های نظامی جمهوری آذربایجان و ارمنستان: وزارت دفاع ارمنستان اعلام کرد که در پی اقدام تحریک آمیز جمهوری آذربایجان

4 نظامی ارمنی کشته و 6 نظامی زخمی شدند. باکو نیز از کشته شدن 3 نظامی خود خبر داده است.

آزمایش موشک بالستیک توسط روسیه: در بحبوحه تنش ها میان روسیه و غرب، وزارت دفاع روسیه اعلام کرد که مسکو با موفقیت یک موشک بالستیک بین قاره ای را آزمایش کرده است.

درخواست برزیل برای حذف دلار از تجارت بین المللی گروه بریکس: لولا داسیلوا، رییس جمهور برزیل در نخستین سفر خود به چین از کشورهای عضو گروه بریکس (چین، روسیه، برزیل، هندوستان و آفریقای جنوبی) خواست در دفاع از ارزهای ملی خود، دلار را از تجارت بین المللی شان حذف کنند.

عوامل کاهنده قیمت

احتمال پایان جنگ عربستان سعودی و یمن: خبرگزاری رویترز به نقل از دو منبع آگاه نوشت که یک هیات سعودی- عمانی تصمیم دارد به منظور دستیابی به توافق و آتش بس دائم در یمن، به صنعا سفر کند.

این دو منبع آگاه گفتند: «مذاکرات هیات سعودی و عمانی در صنعا، روی بازگشایی کامل بنادر و فرودگاه های یمن، پرداخت حقوق کارکنان و انتقال سیاسی قدرت متمرکز خواهد بود.» همچنین منابع رسانه ای از دیدار محمدعلی الحوثی از اعضای شورای انقلاب مردمی یمن با هیات نمایندگی عربستان سعودی در صنعا پایتخت یمن خبر دادند.

بهبود روابط دیپلماتیک ایران و عربستان سعودی: خبرگزاری الشرق الاوسط عربستان سعودی از سفر نخستین هیات نمایندگی این کشور به ایران پس از احیای روابط دیپلماتیک با ایران خبر داد. هدف از این سفر، بررسی سازوکارهای بازگشایی سفارت عربستان سعودی در تهران و کنسولگری آن در مشهد اعلام شده است.

همچنین توافق شد که هیات فنی ایران به منظور بازدید از سفارتخانه تهران در ریاض و فراهم کردن مقدمات بازگشایی سفارت، راهی عربستان سعودی شود. المیادین از ورود هیات فنی ایران به خاک عربستان سعودی به منظور تدارک برای بازگشایی سفارت ایران در ریاض، سرکنسولگری جده و دفتر نمایندگی ایران در سازمان همکاری اسلامی

خبر داد.

برنامه کشورهای گروه 7 برای تایید سرمایه گذاری های تازه گازی: وزیران تغییرات اقلیمی و انرژی کشورهای عضو گروه7، 15 و 16 آوریل 2023 (26 و 27 فروردین 1401) برای گفت وگو درباره تلاش ها به منظور رسیدگی به مسائل تغییرات اقلیمی که اکنون زیر فشار بازارهای آشفته انرژی در سراسر جهان در پی تنش های بین روسیه و اوکراین قرار دارد، در ساپوروی ژاپن ملاقات خواهند کرد. در پیش نویس بیانیه نشست وزارتی اعضای گروه 7 آمده که وزیران با تغییرات اقلیمی موافقت خواهند کرد تا سرمایه گذاری ها در بخش بالادستی گاز طبیعی افزایش یابد.

ورود وزیر خارجه سوریه به عربستان سعودی: خبرگزاری سوریه (سانا) خبر داد که «فیصل المقداد» وزیر خارجه این کشور وارد عربستان سعودی شده است. طبق این گزارش، «ولید الخریجی» معاون وزیر خارجه عربستان و شماری از مقامات ارشد این کشور در فرودگاه جده از هیات سوری استقبال کرده اند. این اولین سفر مقامات سوریه به عربستان سعودی از سال 2012 تاکنون است. ریاض در سال 2012 همزمان با ناآرامی های سوریه سفارت خود در دمشق را تعطیل و روابط دیپلماتیک با دولت سوریه را قطع کرد. ریاض و دمشق بامداد پنجشنبه و در پایان سفر رسمی وزیر خارجه سوریه به شهر جده در غرب عربستان سعودی در پاسخ به دعوت فیصل بن فرحان آل سعود، وزیر خارجه این کشور، یک بیانیه مطبوعاتی مشترک صادر کردند که در آن، ضمن استقبال از آغاز روند از سرگیری خدمات کنسولی و پروازهای میان دو کشور، اهمیت تقویت امنیت و مبارزه با تروریسم در همه اشکال و سازمان های آن را مورد تاکید قرار دادند.

تفسیر هفته

در سال های اخیر اهمیت صنعت هیدروژن و آینده آن برای بسیاری از سازمان ها و شرکت ها برجسته شده و در گزارش های سالانه بین المللی و چشم اندازهای شرکت های مختلف جایگاه ویژه ای یافته است. یکی از مهم ترین شرکت ها، بریتیش پترولیوم است که هر ساله گزارشی از چشم انداز سیستم انرژی جهان منتشر می کند. در گزارش چشم انداز انرژی 2023، به بررسی آینده سیستم انرژی جهان تا سال 2050 در قالب سه سناریو شامل حرکت جدید، باشتاب و خالص انتشار صفر پرداخته است. براساس پیش بینی های انجام شده، نقش برق به طور قابل توجهی در هر سه سناریو افزایش می یابد. سهم مصرف برق در سناریو حرکت جدید 20 درصد و در سناریوهای باشتاب و خالص انتشار صفر، 45 تا 50 درصد افزایش می یابد.

رشد برق در هر سه سناریو با رشد سریع انرژی بادی و خورشیدی برآورده می شود. این موضوع نشان دهنده افزایش اهمیت هیدروژن به عنوان حاملی جهت ذخیره سازی انرژی تجدیدپذیر است. همچنین سهم هیدروژن کم کربن به صورت مستقل در مصرف نهایی انرژی تا سال 2050 در سناریوهای باشتاب و خالص انتشار صفر به حدود 6 تا 20 درصد می رسد. در هیدروکربن ها، سهم زغال سنگ به شدت کاهش می یابد، زیرا جهان به طور فزاینده ای به سمت استفاده از برق و هیدروژن کم کربن در بخش صنعت سوق می یابد. علاوه بر آن، سهم نفت که عمدتا ناشی از کم شدن مصرف آن در حمل ونقل جاده ای است، کاهش می یابد. سهم سوخت های فسیلی در سبد تقاضای انرژی از حدود 65 درصد در سال 2019 به 20 تا 50 درصد تا سال 2050 در هر سه سناریو کاهش می یابد. تغییر ترکیب تقاضای انرژی چشم انداز 2023 چهار روند را نشان می دهد: کاهش نقش هیدروکربن ها، گسترش سریع انرژی های تجدیدپذیر، افزایش مصرف برق و استفاده رو به رشد هیدروژن کم کربن.

استفاده از هیدروژن کم کربن در سناریوهای باشتاب و خالص انتشار صفر به عنوان حامل انرژی کم کربن در مسیر برق رسانی رو به رشد سیستم انرژی برجسته تر است. مقدار کمتر کربن زدایی در سناریو حرکت جدید، حاکی از محدودیت نقش هیدروژن در سیستم انرژی است. رشد نسبتا آهسته هیدروژن کم کربن در دهه اول چشم انداز منعکس کننده زمان طولانی مورد نیاز برای ایجاد پروژه های مربوط به صنعت هیدروژن و نیاز به سیاست های حمایتی قابل توجه برای ایجاد انگیزه به منظور استفاده از هیدروژن در سیستم انرژی جهان است. تقاضا برای هیدروژن کم کربن تا سال 2030 بین 30 تا 50 میلیون تن در سال در سناریوهای باشتاب و خالص انتشار صفر است.

سرعت رشد این صنعت پس از سال 2030 شتاب می گیرد، زیرا کاهش هزینه های تولید و سیاست های کربن زدایی، منجر به رقابت پذیری صنعت هیدروژن کم کربن با سوخت های فعلی می شود. تقاضا برای هیدروژن کم کربن بین سال های 2030 و 2050 در سناریوهای باشتاب و خالص انتشار صفر در بخش های صنعت و حمل ونقل 10 برابر افزایش یافته و به ترتیب به 300 تا 460 میلیون تن در سال می رسد. علاوه بر آن، براساس پیش بینی ها استفاده از هیدروژن کم کربن در واحدهای تولید آهن و فولاد به عنوان یک حامل جایگزین برای گاز طبیعی و زغال سنگ جهت کربن زدایی از این صنعت، حدود 40 درصد از کل تقاضای هیدروژن صنعتی را تا سال 2050 در هر دو سناریو باشتاب و خالص انتشار صفر به خود اختصاص می دهد.

مصرف هیدروژن خالص یا سوخت های مصنوعی مشتق شده از آن در بخش های حمل ونقل جاده ای و ریلی (هیدروژن خالص)، حمل ونقل دریایی (به شکل آمونیاک، متانول و گازوئیل مصنوعی) و در حمل ونقل هوایی و فضایی (به شکل سوخت جت مصنوعی) برای کربن زدایی از این بخش ها بسیار حائز اهمیت است. سوخت های مشتق شده از هیدروژن به ترتیب در حمل ونقل هوایی و دریایی 10 تا 30 درصد و 30 تا 55 درصد از تقاضای نهایی انرژی را به خود اختصاص می دهند.

در حال حاضر، در اکثر نقاط جهان هزینه تولید هیدروژن آبی به طور کلی کمتر از هیدروژن سبز است. با این حال، ترکیبی از ابتکارات سیاسی اخیر نظیر قانون کاهش تورم در ایالات متحده، قیمت بالای گاز طبیعی در اروپا و آسیا و جنگ روسیه و اوکراین مزیت هزینه را در برخی کشورها و مناطق کاهش داده است. با پیشرفت در فناوری و افزایش راندمان، قیمت فناوری های مربوط به انرژی های تجدیدپذیر و الکترولیز نیز کاهش می یابد. هیدروژن سبز حدود 60 درصد از هیدروژن کم کربن را در سال 2030 در سناریوهای باشتاب و خالص انتشار صفر تشکیل می دهد، این سهم تا سال 2050 به حدود 65 درصد افزایش می یابد.

عمده هیدروژن باقی مانده نیز توسط هیدروژن آبی و مقدار کمی با استفاده از انرژی زیستی همراه با فناوری جذب و ذخیره کربن (BECCS) تامین می شود. هیدروژن آبی به عنوان یک مکمل مهم برای تامین هیدروژن سبز عمل کرده و جایگزینی ارزان تر در برخی مناطق و همچنین منبعی برای تامین هیدروژن کم کربن است.

تجارت هیدروژن با توجه به شکل هیدروژن (حامل های مختلف هیدروژن نظیر آمونیاک و سوخت های مصنوعی) از طریق خطوط لوله منطقه ای، حمل ونقل ریلی، جاده ای و دریایی انجام می شود. ماهیت تجارت هیدروژن بسته به استفاده نهایی و فاصله مبدأ تا مقصد آن متفاوت است. برای فعالیت ها و فرآیندهایی که به هیدروژن به شکل خالص آن نیاز دارند نظیر فرآیندهای حرارتی با دمای بالا در صنعت یا برای استفاده در حمل ونقل جاده ای در فواصل کمتر از 3000 کیلومتر، انتقال هیدروژن از طرق خطوط لوله و به صورت گاز هیدروژن به صرفه ترین روش برای انتقال است. در مقابل، برای فعالیت هایی که می توانند از مشتقات هیدروژن استفاده کنند، مانند آمونیاک و متانول یا فواصل بیشتر از 3000 کیلومتر حمل ونقل دریایی به صرفه ترین روش برای انتقال هیدروژن است.

اتحادیه اروپا حدود 70 درصد از هیدروژن کم کربن مورد استفاده خود را در سال 2030 در سناریوهای باشتاب و خالص انتشار صفر تولید می کند که این سهم تا سال 2050 به حدود 60 درصد کاهش می یابد و مابقی آن از طریق واردات تامین می شود که حدود نیمی از آن از طریق خطوط لوله از شمال آفریقا و سایر کشورهای اروپایی (نروژ و بریتانیا) به شکل گاز هیدروژن و نیم دیگر آن از طریق حمل ونقل دریایی به صورت آمونیاک و دیگر اشکال هیدروژن از بازارهای جهانی وارد می شود.

نویسندگان: تبسم میرشکارزاده

حسن راعی و عباس ملکی