در آن روزها، سوخت كشتی ها از زغال سنگ به نفت كوره تغییر پیدا كرد و قدرت های نظامی جهان برای پیشرو بودن از سیستم سوخت جدید علاوه بر دست اندازی به ذخایر نفتی در اقصی نقاط جهان، با راه اندازی پالایشگاه آبادان به منظور تأمین نیازهای نظامی و اقتصادی خود سعی در ایجاد فاصله با رقبای خود داشتند.



به گزارش اقتصادآنلاین؛ بیش از یك قرن از صنعت پالایش در ایران می گذرد و انگلیسی ها با راه اندازی پالایشگاه آبادان نخستین پالایشگاه خاورمیانه را در ایران احداث كردند. راه اندازی این پالایشگاه به دلیل تأمین سوخت كشتی های انگلیسی و متحدان آن در جنگ جهانی بود لذا طراحی این پالایشگاه بر پایه تولید حداكثری نفت كوره انجام شد.

پس از پیدایش نفت خام در سال 1287 شمسی(1909 میلادی) در نواحی مسجد سلیمان جزیره آبادان به دلیل نزدیكی به مناطق نفت خیز ، قرار گرفتن در میان رودخانه های اروند و بهمنشیر ، در فاصله 71 كیلومتری خلیج فارس و قابل دسترسی به آبهای آزاد دنیا انتخاب شد . به همین منظور اولین كلنگ احداث پالایشگاه در سال 1287 شمسی(1910 میلادی) به زمین زده شد و پالایشگاه آبادان در سال 1291 (1912 میلادی) با 2500 بشكه در روز بعنوان اولین تصفیه خانه نفت كشور آغاز به كار شد. 

 در سال های جنگ بین المللی اول پالایشگاه آبادان به منظور دستیابی بیشتر به تهیه سوخت برای كشتی های جنگی ، گسترش بیشتری یافت. 

 توسعه پالایشگاه آبادان  از سال 1312 شمسی(1932 میلادی) با لغو قرارداد موجود ANGELO IRANIAN   و عقد قرارداد جدید نفتی شتاب بیشتری گرفت ، نقطه عطف در قرارداد جدید این بود كه پیش بینی های لازم  برای تعلیم و آماده كردن ایرانیان برای جانشینی خارجی ها شود ، به همین منظور پایه های دانشكده نفت آبادان نیز ریخته شد . این دانشكده در سال 1318 شمسی دائر و در سال 1319 شمسی افتتاح شد.

 در جنگ بین الملل دوم ، بعداز آنكه متفقین نفت و پالایشگاه برمه را از دست دادند توجه بیشتری به گسترش پالایشگاه آبادان شد . آبادان بزرگترین پالایشگاه دنیا شد به دلیل تهیه و تحویل بنزین هواپیما در زمان جنگ به مقدار 25000 بشكه در روز شهرت جهانی یافت بطوریكه تهیه بنزین هواپیمای جنگی متفقین از پالایشگاه آبادان سهم بسزایی در پیروزی آنان داشت . 

با ملی شدن صنعت نفت در سال 1329 و خروج خارجیها در سال 1330 تأمین فرآورده های نفتی برای مصارف داخلی ، نگهداری و محافظت صنعتی از این پالایشگاه عظیم بعهده كاركنان شاغل در آن زمان سپرده شد . 

 در سال 1333 شمسی(1954 میلادی) قراردادی با كنسرسیوم بین المللی نفت امضاء شد . طبق این قرارداد بار دیگر فرآورده های پالایشگاه آبادان تا میزان 300000 بشكه در روز روانه بازارهای بین المللی گردید . در دوران این قرارداد دستگاه های كوچك و قدیمی برداشته و بجای آنها دستگاههای بزرگتر نوسازی و به ظرفیت آنها اضافه گردید . 

 در دوره قرارداد طرح معروف چم كه در اثر اجرای آن ، صادرات نفت خام در جزیره خارك متمركز گردید و در نتیجه بندر ماهشهر كه بندر صادراتی نفت خام بود تحویل پالایشگاه آبادان شد و پس از نوسازی تبدیل به بندر صادراتی فرآورده های نفتی  پالایشگاه آبادان گردید . طرح فوق در سال 1346 شمسی( 1967 میلادی) افتتاح و بلافاصله مورد بهره برداری قرار گرفت . 

 در مرداد ماه 1352 شمسی (31 ژوئیه 1973) با توشیح قانون حاكمیت ایران برمنابع نفتی، اداره وكنترل پالایشگاه آبادان مستقیماً تحت نظر شركت ملی نفت ایران قرار گرفت.

س از اداره وكنترل  پالایشگاه توسط شركت ملی نفت ایران، طرح توسعه پالایشگاه آبادان از ظرفیت روزانه 460000 بشكه در روز به 600000 بشكه در روز ارائه وبلافاصله مورد تصویب وكارهای طراحی وساختمانی این پروژه در خرداد ماه 1356 شمسی به تمام  رسید واز شهریور 1356 مورد بهره برداری قرار گرفت وپالایشگاه آبادان با این گسترش مجدداً مقام جهانی خود را بدست آورده وبزرگترین پالایشگاه جهان شد.

صبحگاه سی ویكم شهریور1359 زمانیكه كاركنان برای انجام فعالیتهای روزمره خویش عازم پالایشگاه بودند یكباره ناله شوم استكبار از حلقوم خمپاره وتوپ وتانك صدا میان برخاست وپالایشگاه آماج تیرهای كین مزدوران بعثی قرار گرفت تا فصل جدیدی از تلاش وایثاركاركنان در طول سالهای دفاع مقدس ورق بخورد.

كاركنان پالایشگاه آبادان با تشكیل ستادهای اضطراری وتلاش شبانه روزی خود توانستند دستگاههای متعدد پالایشگاه را از مواد نفتی تخلیه وبا پدافند غیرعامل، با وجود وارد آمدن خسارات جدید به تأسیسات ،حافظ بسیاری از واحدها ودستگاهها باشندبطوریكه با شهامت وصف ناپذیر وتقدیم تعداد 244 شهید موفق شدند چندین میلیارد دلار وسایل وقطعات اختصاصی ومحبوس در پالایشگاه را به محلهای امن منتقل كنند.

 پالایشگاه آبادان پیش از جنگ تحمیلی دارای چهار دستگاه تقطیر هریك به ظرفیت تقریبی 000ر100 بشكه در روز، یك واحد تقطیر با ظرفیت 130هزار بشكه در روز، تعدادی زیادی واحدهای تولیدی وپالایشی فرآورده متنوع ونیز 850 مخزن ذخیره مواد نفتی بوده كه در دوران جنگ بسیاری از واحد ها تخریب شدند وپس از پذیرش قطعنامه ،فاز یك پالایشگاه با ظرفیت 130هزار بشكه در روز بازسازی ودر 12 فروردین ماه 1368 واحد تقطیر 85 بدست مبارك مقام معظم رهبری در زمان تصدی ریاست جمهوری افتتاح ودر مدار تولید قرار گرفت.

بدنبال راه اندازی فاز اول، دیگر دستگاههای پالایشگاه از جمله واحدهای تقطیر70، 80،75 واحدهای تقطیر درخلاء 60و55 ،تبدیل كاتالیستی ، تفكیك گاز ، كت كراكر ، تهیه حلال و كارخانه روغن سازی با تلاش وكوشش شبانه  روزی كاركنان پالایشگاه وبهره گیری از كاركنان دیگر پالایشگاهها بدون نیاز به افراد بیگانه در مدار تولید قرار گرفت بطوریكه هم اكنون با ظرفیت 400 هزار بشكه در روز این فرآورده ها را تولید می كند: 1- گاز مایع  2-بنزین موتور 3-نفت سفید    4-نفت گاز 5- سوخت جت 6- نفت كوره 7- انواع روغن موتور پایه 8- انواع قیر 9- انواع حلالهای نفتی  10- گوگرد  11- نفتای(خوراك آروماتیك پتروشیمی بندرامام) 12- گاز(خوراك پتروشیمی آبادان )

طرح توسعه پالایشگاه  آبادن شامل سه فاز است:

• در فاز اول طرح توسعه ظرفیت واحد تقطیر 85از 130به 180 هزار بشكه در روز افزایش یافت و واحد تقطیر درخلاء 200 باظرفیت 70 هزاربشكه در روز و واحد كاهش گرانروی با ظرفیت 25 هزار بشكه در روز جهت كاهش نفت كوره وتأمین خوراك واحد كت كراكر از سال 1384 مورد بهره برداری قرار گرفت.

• در فاز دوم، طرح تثبیت ظرفیت فعلی وارتقاء كیفیت محصولات تولیدی پالایشگاه مدنظر قرارگرفت  در این پروژه واحدهای تقطیر در اتمسفر وخلاء و واحدهای تصفیه بنزین، نفت سفید ،نفت گاز ، گوگرد سازی، احداث مجتمع كت كراكر دوم، افزایش بنزین وسایر واحدهای جانبی احداث می شود این  پروژه توسط شركت ملی مهندسی ساختمان پالایش وپخش در حال پیگیری است.

• فاز سوم ، احداث مجتمع كت كراكر والكیلاسیون ، ایزومراسیون بوتان ونوسازی واحد اسید را شامل می شود كه هدف از این پروژه تولید بیشتر بنزین وكاهش نفت كوره می باشد. میزان تولید بنزین پس از اجرای این پروژه 6 میلیون لیتر در روز افزایش می یابد.

• در طرح های توسعه آتی توجه به مسائل زیست محیطی از اهمیت ویژه ای برخوردارمی باشد. انواع مختلف فیلترها واسكرابرها جهت جلوگیری از آلودگی هوا، تصفیه پساب صنعتی وسیستم مدار بسته آب خنك كننده ها استفاده خواهد شد، با توجه به اینكه این  واحدها  از تكنولوژی جدید برخوردار می باشند میزان ضایعات انرژی به حداقل خواهد رسید ،  با احداث وفعالیت واحد تصفیه پساب صنعتی نیز مشكل آلودگی آب اروندرود كاملاً بر طرف خواهد شد.

 در چنین شرایطی پالایشگاه آبادان راه اندازی شد و سایر پالایشگاه ها نیز به همین ترتیب به مدار پالایش نفت راه یافتند. بیش از 100 سال از آغاز به كار پالایشگاه آبادان می گذرد كه روزگاری بزرگ ترین پالایشگاه نفت جهان محسوب می شد اما با پیشرفت تكنولوژی و ورود بنزین و گازوئیل به چرخه مصرف سوخت، بنزینی كه تا پیش از ساخت خودروهای بنزین سوز به عنوان فرآورده اضافه ای محسوب می شد و به دریاچه ریخته می شد به عنوان اصلی ترین و مهم ترین فرآورده نفتی شناخته شد.